Poznajmy B. F. Skinnera – warunkowanie sprawcze gołębi i dzieci

Aczkolwiek wkład Thorndikea w zrozumienie zjawiska uczenia się polega przede wszystkim na podkreślaniu znaczenia zasady wzmocnienia, to jednak nigdy nie zajmował się on losem reakcji, po których nie następuje wzmocnienie ani kara. Natomiast inny badacz, B. F. Skinner (ur. 1904) zajął się właśnie tym zagadnieniem oraz innymi, dotyczącymi roli wzmocnienia i kary w uczeniu się. Ponadto postawił on pytanie, czy nie byłoby korzystnie rozpatrywać dwa typy uczenia się, zamiast przyjmować – jak to uprzednio czynili badacze reprezentujący koneksjonistyczny sposób podejścia – że istnieje tylko jeden rodzaj uczenia się.

Czytaj dalej Poznajmy B. F. Skinnera – warunkowanie sprawcze gołębi i dzieci

Postawa wrogości w starszym wieku

Szesnastu badanych reprezentowało czwarty typ stosunku do starości. Ci „gniewni” wszystkie winy za własne błędy przypisują warunkom zewnętrznym lub otoczeniu. Są agresywni, podejrzliwi, skłonni do rywalizacji, a jednocześnie niezadowoleni ze swych kontaktów z ludźmi. Tym chorobliwym cechom nie towarzyszą jednak stany depresyjne. Podobnie jak ludzie przejawiający postawę obronną, mają oni skłonności do wyrażania poglądów stereotypowych i do uprzedzeń wobec grup mniejszościowych. Stosują się ściśle do przyjętych zwyczajów w swoich postawach i wartościach. Brak realizmu cechuje ich poglądy na świat i na własne możliwości. Ich podejrzliwość jest zbliżona do objawów paranoi, co wzmacnia tendencję do izolowania się i „zamykania się w sobie”. Starość traktują jako okres wyrzeczeń i ubóstwa: wpływa na to m. in. obniżony standard życia i niskie dochody. O perspektywie starzenia się wyrażają się z odrazą, wiążąc z nią przede wszystkim godny ubolewania spadek sił fizycznych i umysłowych, prowadzący do śmierci. Obrona przed smutną przyszłością polega (tak jak w grupie poprzedniej) na poświęceniu się bez reszty pracy i odsuwaniu możliwie najdalej fatalnego dnia przejścia na emeryturę. Wielu z tych ludzi wykazuje, niestety, brak realistycznego i konstruktywnego stosunku do konieczności wycofania się z pracy i przystosowania się do nowej sytuacji. Nie analizują oni własnych postaw i motywacji, odrzucają wszelką myśl o bezczynności i zależności od innych ludzi, co, być może, wynika z nieufności. Szukają wymówek dla uzasadnienia swego stosunku do świata i nierealistycznego zachowania. W odróżnieniu od omówionych wyżej grup, przebieg pracy zawodowej ludzi „gniewnych” nie wykazywał stabilności i ciągłości. Często spadali na niższe szczeble systemu społeczno-ekonomicznego i wchodzili w konflikty z innymi ludźmi. Podobnie jak osobnicy wykazujący postawę obronną, „gniewni” starają się przeciwdziałać nadchodzącej starości przez zwiększoną aktywność, pracę bez odpoczynku, kurczowe trzymanie się zrutynizowanych wzorów działania i ścisłe przestrzeganie przepisów i dyscypliny. W historii ich ży- cia odnaleźć można okresy niepomyślnej sytuacji oso- j bistej i nerwic. W okresie starości występują ostre stany lękowe, pesymizm i depresja, strach przed po- j pełnieniem błędów i unikanie sytuacji, w których muszą sprawdzić swoje możliwości. Żle planują swojej wydatki, wykazują brak realizmu i brak ambicji, niewiarę w ludzi, dążenie do zachowania niezależności. Są skłonni do podejrzeń i uprzedzeń. Wzrastali na ogół w atmosferze pozbawionej ciepła rodzinnego, w uległości wobec władzy ojcowskiej. W późnych latach dojrzałych stali się zależni (aż do przejawów nerwicowych) od żon lub dzieci i uważają, iż są to osoby o zbyt wygórowanych wymaganiach. Ich reakcje są mieszaniną urazy i strachu przed grożącym nieszczęściem. Zazdroszczą ludziom młodym i są do nich wrogo usposobieni. Nie są pogodzeni ze starością, w której nie wi-j dzą żadnych stron dodatnich, i boją się śmierci.

Czytaj dalej Postawa wrogości w starszym wieku

Zdolności do pracy zawodowej i społeczne warunki życia

Zdolności do pracy zawodowej i społeczne warunki życia poszczególnych ludzi są różnorodne. Należy zatem stosować bardziej elastyczne formy postępowania, aby te możliwości ludzi mogły być jak najlepiej wykorzystane. Można wypracować sprawiedliwe i racjonalne rozwiązania, chociaż nowe zasady mogą wymagać przełamania tradycyjnych przekonań i praktyk, dużej pracy przygotowawczej, publicznej dyskusji i rozwoju oświaty. Postęp w polityce zatrudnienia i poprawa warunków socjalnych nie jest możliwa, dopóki zagadnienia te nie zostaną uznane za sprawę dotyczącą całego społeczeństwa i wymagającą zaangażowania społecznych środków. W Stanach Zjednoczonych powołano w 1962 r. Radę przy Prezydencie dla Spraw Ludzi Starszych, która koordynuje wszystkie poczynania rządu w tej dziedzinie. W Wielkiej Brytanii istnieje również potrzeba badań nad problemami trendów demograficznych, potrzeb w zakresie zatrudnienia, szkolenia zawodowego i przekwalifikowania oraz płynności kadr (5). Należy podnieść rolę oświaty, zwłaszcza prowadzonej przez środki masowego przekazu. Popularyzacja poprzez środki masowego oddziaływania wiedzy o procesie starzenia się może wiele zdziałać dla zmniejszenia dyskryminacji ludzi starszych, poszukujących pracy. Potrzebne jest również upowszechnianie wiedzy o przemianach technologicznych i społecznych (np. w zakresie automatyzacji pracy lub w handlu), które pośrednio lub bezpośrednio oddziałują na poprawę warunków życia starszych i młodszych generacji.

Czytaj dalej Zdolności do pracy zawodowej i społeczne warunki życia

ROZWÓJ MYŚLENIA

Ogólna charakterystyka myślenia dzieci w wieku przedszkolnym. Charakterystykę myślenia dzieci w tym okresie rozwojowym ułatwi przypomnienie trzech szczebli genetycznych tego procesu stanowią je: myślenie sensoryczno-motoryczne, albo inaczej zmysłowo-ruchowe, myślenie konkretno-wyobrażeniowe i myślenie pojęciowe, abstrakcyjne, zwane też słowno-logicznym lub symbolicznym. Dla dzieci w wieku przedszkolnym najbardziej typową formą myślenia jest myślenie drugiego szczebla — konkretno-wyobrażeniowe, co nie znaczy, żeby w określonych sytuacjach dziecko nie stosowało sposobów myślenia dominujących w poprzednim stadium, czy też aby nie możną było — w innych okolicznościach — obserwować u niego zalążków nowych, wyższych form czynności umysłowych.

Czytaj dalej ROZWÓJ MYŚLENIA

ROZWOJ FIZYCZNY W WIEKU PRZEDSZKOLNYM

W wieku od 3 do 7 lat następuje dalszy rozrost organizmu dziecka, polegający na zwiększeniu się wymiarów i masy ciała. W porównaniu z poprzednimi okresami rozwojowymi dziecko w wieku przedszkolnym coraz wolniej przybiera na wadze (2 – 3 kg rocznie), natomiast dość szybko- rośnie (przyrost wysokości 5-7 cm rocznie).

Czytaj dalej ROZWOJ FIZYCZNY W WIEKU PRZEDSZKOLNYM

Dzieci alkoholików

Z reguły bardzo niekorzystną sytuację w domu mają dzieci alkoholików. W większości przypadków są one świadkami stanów upojenia rodziców oraz towarzyszących tym stanom bójek i awantur. Zdarza się, że dzieci stają się przedmiotem agresji zamroczonego alkoholem ojca, przeżywając lęk zwielokrotniony niezrozumiałą dla nich zmianą jego zachowania. Bardzo często przeżycia dziecka alkoholika mają wyraźnie konfliktowy charakter. Prawie zawsze istnieją pozytywne więzi uczuciowe łączące dziecko z rodzicami. Zewnętrznym wyrazem tych więzi jest dążenie ze strony dziecka do rozmaitego rodzaju zbliżeń. Ojciec w stanie upojenia alkoholowego budzi lęk i uczucia negatywne. Powstaje sytuacja konfliktowa, w której jeden i ten sam człowiek, odgrywający w życiu dziecka bardzo istotną rolę, budzi uczucia sprzeczne, przyciąga i odpycha jednocześnie.

Czytaj dalej Dzieci alkoholików

ROZWÓJ SPOSTRZEŻEŃ DZIECKA I JEGO ORIENTACJI W OTOCZENIU

Na rozwój spostrzeżeń dziecka w okresie poniemowlęcym ogromny wpływ wywiera wzrastająca stale’jego sprawność ruchowa. Już niemowlę, manipulując przedmiotami, poznaje niektóre ich cechy, poznaje następstwa i skutki własnych czynności skierowanych na dany przedmiot.

Czytaj dalej ROZWÓJ SPOSTRZEŻEŃ DZIECKA I JEGO ORIENTACJI W OTOCZENIU

Rola naśladowania w rozwoju osobowości

Podobnie jak większość koncepcji osobowości wywodzących się z teorii uczenia się, teoria uczenia się społecznego oparta jest na założeniu, że zachowanie człowieka jest w dużej mierze nabyte i że zasady uczenia się wystarczą do wyjaśnienia, w jaki sposób zachowanie takie jest kształtowane i podtrzymywane. Jednakże dawniejsze toerie uczenia się zwracały zbyt mało uwagi nie tylko na kontekst społeczny, w jakim takie zachowanie powstaje, lecz także na fakt, że wielu ważnych zachowań człowiek uczy się w sposób „zastępczy” (vicariously). Znaczy to, że obserwując zachowanie innych osób, ludzie uczą się naśladować to zachowanie, czyli w pewien sposób kształtują siebie na wzór innych. W swej opublikowanej w 1941 roku książce Social learning and imitation (Uczenie się społeczne i naśladowanie) Miller i Dollard uznali, że procesy naśladowania odgrywają ważną rolę w rozwoju osobowości, i starali się wyjaśnić pewne rodzaje zachowania naśladowczego. Jednakże niewielu innych autorów zainteresowanych osobowością próbowało włączyć w swe teorie uczenia się zjawisko uczenia się przez obserwację, a nawet Miller i Dollard w swych późniejszych publikacjach rzadko wspominali o naśladowaniu. Bandura starał się nie tylko nadrobić te zaniedbania, lecz także rozszerzyć zakres analizy uczenia się przez obserwację, wychodząc poza ograniczone typy sytuacji, jakie rozpatrywali Miller i Dollard.

Czytaj dalej Rola naśladowania w rozwoju osobowości