Praca Giorgiego

Rozwinięciem tego ruchu była psychologia egzystencjalna. W Europie związana ona jest z nazwiskiem Ludwika Binswangera, który rozwinął ją na gruncie własnej, „dialogicznej” interpretacji „wczesnego Heideggera” dotyczącej analizy jestestwa ludzkiego. Natomiast na gruncie amerykańskim czołowym jej przedstawicielem był w latach pićdziesiątych Roiło May (Uchnast 1975 s. 37 i nn.). Zainteresował się on psychologią egzystencjalną, co zaowocowało tomem Existence. A New Dimension in Psychiatry and Psychology (1958), którego May był współwydawcą. Pojawienie się tej pracy zainspirowało ruch, który chętniej określał się jako „egzystencjalny” niż „fenomenologiczny”. Jak stwierdza Spiegelberg (1976 s. 164): „niezależnie od tego, która z tych nazw ma w amerykańskiej świadomości pierwszeństwo, obie są na pewno ściśle ze sobą związane, jeśli nie utożsamiane”.

Psychologia fenomenologiczno-egzystencjalna rozwinęła się więc na gruncie fenomenologii egzystencjalnej „wczesnego Heideggera”, za pośred- nistwem Binswangera i jego Daseinsanalyse. Po wojnie zyskała sobie dużą popularność. W 1964 roku odbyła się specjalna sesja na ten temat. W roku 1971 zaczęło ukazywać się czasopismo jej poświęcone pt. Journal of Phenomenological Psychology (Baran 1990 s. 60 i nn.).

Giorgi (Uchnast 1988 s. 45 i nn.: Giorgi 1991 s. 309 i nn.), powołując się na Sympozjum w Nebrasce (1976), którego uczestnicy zajmowali się podstawami psychologii, uważa, że wszyscy zgodzili się ze stwierdzeniem, iż należy udoskonalić koncepcyjny i teoretyczny status psychologii – jednak nikt nie podał konkretnych rozwiązań. Sami psychologowie obecni na sympozjum stwierdzili, że:

– psychologia jest bardzo sfragmentaryzowana i brak jej jedności, perspektywa badawcza obejmuje bardzo zawężone części np. psychoanalizę i behawioryzm:

– istnieje duży rozdźwięk między psychologią naukową, akademicką a konkretnymi wymogami świata, w którym żyjemy, czyli rozdźwięk między teorią a praktyką. Szczególnie wtedy, gdy teoria mija się z potrzebami psychologów praktyków szukających odpowiedzi na codzienne sytuacje życiowe i ujmujących człowieka całościowo i kontekstowo:

– można zauważyć trudności dotyczące sposobu ujmowania ludzkiej rzeczywistości: czy najpierw tworzymy system naukowy a później opisujemy człowieka w ujęciu, które nas interesuje, czy też ujmujemy interesujące nas zjawiska a następnie próbujemy wypracować naukowe sposoby stawiania odpowiednich pytań w celu głębszego poznania interesujących nas zjawisk.

Giorgi, powołując się na wypowiedzi psychologów o orientacji fenomenologicznej, uważa, że istnieją trzy kluczowe elementy stanowiące psychologię jako naukę o człowieku:

– jego świadomość przeżytego doświadczenia oraz świadomość własnego „ja”. Są to dwa komplementarne systemy bycia świadomym bytem. Wymienia także nieświadomość, która istnieje zanim dojdzie się do świadomej organizacji sposobu bycia. Dzięki tej świadomości i pod wpływem nieświadomości jesteśmy obecni w świecie:

– jego doświadczenie, ujmowane jako życie poprzez doświadczenie rzeczy, które się jawią i przez które żyjemy. Doświadczenie jest ograniczone do życia w danej chwili poprzez perspektywę danej rzeczy:

– jego zachowanie, jako relację organizmu do otoczenia, przy uwzględnieniu świadomości i doświadczenia.

Metoda badań psychologicznych w nurcie fenomenologiczno-egzystencjalnym

Przedmiotem badań psychologicznych jest codzienny świat, w którym żyjemy, który jest bogatszy i bardziej złożony niż świat naukowej perspektywy. Jest nim aktywność organizmów w sytuacjach życiowych. Ujmowane są tu wewnętrzne, jak i zewnętrzne perspektywy, czyli poczucie istnienia w świecie oraz funkcjonowanie organizmu w relacji do otoczenia, przy uwzględnieniu w analizach czasowości tzn. przeszłości, teraźniejszości i przyszłości.

Zakres badań psychologicznych – stanowią przejawy życia, które choćby w minimalny sposób ujawniają zdolność organizmu do ukierunkowania i do tworzenia jakichś reprezentacji swojego otoczenia i swojego ciała. Podejmując badania w nurcie fenomenologiczno-egzystencjalnym, należy ustalić dwie ważne sprawy:

– 1) poziom złożoności w przedmiocie poznania – badacz musi tu dook- reślić, jaki poziom funkcjonowania chce badać (doświadczenie, zachowanie, świadomość),

– 2) dookreślić wymiary rzeczywistości psychologicznej, które badacz bada – tzn. jaki rodzaj wiedzy chce badać ujmując psychologiczną rzeczywistość.

Analizy te ułatwiają odpowiedź na pytanie, czy można zbadać osobę tylko w oparciu o analizy ilościowe, dokonywane przez nauki przyrodnicze, których podstawowym narzędziem jest eksperyment. W analizach jakościowych można dookreślić intensywność zjawiska np. niepokoju – jednak wciąż nie jest znane najważniejsze: jak postrzega świat osoba pełna niepokoju, co jest powodem niepokoju, jakie doświadczenia towarzyszą jej przy przeżywaniu niepokoju?

Akcentując rolę analizy i syntezy, badacz – w ramach podejścia fenomenologicznego – dąży do ujęcia danego zjawiska w jego oryginalnym kontekście przyczyn i aspektów jego powstania. Wydaje się więc, że psychologia powinna brać pod uwagę jednostkę w konkretnej życiowej sytuacji, poznając specyficzne i jednostkowe spojrzenie na tę sytuację przez jednostkę. To nie badacz narzuca i wyjaśnia owo znaczenie, ale tylko stosując odpowiednie metody „odpoznaje” perspektywę osoby badanej.

Metoda badań psychologicznych w nurcie fenomenologiczno-egzystencjalnym cz. II

Ogólnie możemy powiedzieć, że do człowieka można podejść na bazie założeń nauk przyrodniczych oraz na bazie nauk humanistycznych, czyli na bazie założeń tradycji fenomenologicznej, uwzględniając dane jakościowe analizy doświadczeń jednostki. Przedmiotem badań fenomenologicznych jest konkretne ludzkie doświadczenie. Zaproponowane metody badawcze mają tylko stworzyć warunki do ujawnienia się indywidualnego sposobu strukturalizacji sytuacji życiowej. Dzięki temu badanie psychologiczne spełnia wymogi autentycznych empirycznych badań. Opis doświadczenia, opis fenomenologiczny wyrażany jest w języku potocznym. Badacz natomiast dokonuje (Uchnast 1988 s. 45 i nn.):

– 1. opisu,

– 2. analizy w terminach fenomenologicznej redukcji,

– 3. próby zrozumienia istoty doświadczenia, czyli uchwycenia tego, co ujmuje sens opisywanego doświadczenia,

– 4. ujęcia intencjonalności.

Zamiarem Husserla, w stosunku do fenomenologii, było początkowo wykorzystanie jej do wypracowania psychologii opisowej. „Powrót do rzeczy” był wezwaniem do powrotu do podstawowego doświadczenia świata, w stosunku do którego nauka jest czymś wtórnym. Punktem wyjścia jest tu opis dotyczący rzeczy bądź wydarzeń – w sposób bezpośredni i źródłowy, który wyklucza przedwczesne analizy, czyli podchodzenie do badań mając już z góry przyjęte kryteria i założenia. Gorgi (Uchnast 1988 s. 50 i nn.) stwierdził, że opis fenomenologiczny należy stosować w psychologii po to, by możliwie najbardziej adekwatnie ująć specyficzne sposoby doświadczania życia w konkretnych sytuacjach.

Metoda fenomenologiczna ukierunkowana jest na ujęcie istoty doświadczanego zdarzenia. Obrazowo można byłoby stwierdzić, że ujmowanie istoty doświadczalnego zdarzenia polega na uchwyceniu, jakby w sieci rybackiej plonów morza, a w tym wypadku – plonów doświadczenia jednostki, rodziny. Zrozumienie istoty nie jest celem poznania, ale środkiem, który umożliwia bezpośredni dostęp do tego, co ono oznacza. Cel jest więc ukierunkowany na ujęcie właściwej organizacji oraz zrozumienie porządku doświadczenia zdarzenia przez jednostkę.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *